محمد رضا واليزاده معجزى
452
تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )
اين جنگ قريب دويست نفر از بختياريان مقتول و مجروح شدند و مقادير زيادى توپ و تفنگ و فشنگ به عنوان غنيمت نصيب اردوى شاهزاده گرديد . شرح اين قضايا را ضمن جنگهاى سالار الدوله ملاحظه خواهيد فرمود . مكاتبات و ملاقاتهاى سالار الدوله با خوانين و متنفذين لرستان قبلا نوشتيم كه سالار الدوله بعد از معاهده با برادرش محمد على شاه و شعاع السلطنه در اواخر سال 1328 قمرى از طريق عثمانى وارد ايران شد . « 1 » سالار الدوله در اين قيام بيشتر متكى به مساعدت والى پشتكوه بود زيرا در آن موقع نه دولت ايران و نه هيچيك از حكام و گردنكشان ايران قوايى همانند قواى والى چه در حيث عده و چه از حيث تجهيزات و نظم و تجارب جنگى نداشتند . براى اينكه والى موقعى كه اراده مىكرد در ظرف يك روز مىتوانست هيجده هزار نفر سوار و تفنگچى رزمنده و تعليم ديده كه هر نفرشان اقلا با پنج نفر سرباز دولت برابرى مىكرد ، حاضر سازد . اهميت نيروى عظيم والى بيشتر در نظم و انضباط مسلحين آنها بود . به قرارى كه نقل مىكنند بسا اتفاق مىافتاد كه روزها اردوى والى در كنار مزارع سبز اطراق مىكرد و حتى يك بار اتفاقى نمىافتاد كه اسب يك نفر داخل زراعت مردم شود . هرگاه والى با داشتن چنين قوايى به سالار الدوله و محمد على شاه كمك مىكرد صددرصد او را بر تخت سلطنت ايران مىنشانيد . سالار الدوله قبل از مراجعه به اشخاص ديگر نخست از طريق بغداد نزد غلامرضا خان والى امير جنگ ، والى مقتدر پشتكوه كه پدرزنش بود ، رفت و به او گفت : « شما وصايا و عهد پيمان اجداد خود را در مورد وفادارى به شاه مملكت همواره محترم داشتهايد و بههمين ملاحظه در قيام سال 1324 من عليه برادرم محمد على شاه كمك و مساعدت خود را از من دريغ داشتيد .
--> زرگرى دانسته و عقيده دارند كه امير مفخم عمدا در مقابل قواى سالار الدوله شكست يافته و فرار كرده و قصدش اين بوده كه مقدارى زيادى اسلحه و غنايم جنگى نصيب ارباب خود سازد اگرچه با صفات بارزى كه در امير مفخم بوده چنينى عملى از وى بعيد به نظر مىرسد لكن در اين مورد نبايد ترديد داشت كه امير مفخم در عداد همان دويست نفرى بوده كه بعد از خلع و تبعيد محمد على شاه از اعمال و غرضها و رفتار ناهنجار جمعى از سران مشروطه و زيادهرويهاى امثال پپرم خان و برخى عناصر مشكوك رنجيده شده و براى اعاده محمد على شاه سوگند ياد كرده بودند . ( 1 ) . مقارن قيام محمد على شاه و سالار الدوله امپراطورى وسيع عثمانى هنوز تجزيه نشده و كشور عراق هم جزو قلمرو دار الخلافه عثمانى بود و از باب عالى اطاعت مىكرد ولى بعد از جنگ بينالمللى اول دول اروپايى كه از قديم كينه عثمانى را در دل داشتند آن را تجزيه كردند و تنها تركيه فعلى باقى ماند .